Grupa powstała na przełomie 2024 i 2025 z inicjatywy dr hab. Małgorzaty Gamrat, prof. KUL i jest otwarta dla zmotywowanych badaczy zainteresowanych tematyką łączności sztuk i semiotyki.
Członkowie Grupy to semiotycy zajmujący się różnymi sztukami oraz badacze z różnych obszarów sztuk odwołujący się do semiotyki w swoich pracach naukowych – znani i młodzi naukowcy, doktoranci, a także niezależni badacze z różnych kontynentów, krajów i pokoleń.
Głównym celem grupy badawczej są szeroko rozumiane, interdyscyplinarne badania nad sztuką niezależnie od jej medium (słowo, dźwięk, obraz, multimedia). Najistotniejszym założeniem jest praca wspólna (dialog) badaczy z różnych obszarów sztuki i semiotyki, która pozwala spojrzeć na wybrane zagadnienia z rożnych perspektyw, co może przełożyć się na wypracowanie nowych narzędzi badawczych dzięki wymianie doświadczeń. Jest to też narzędzie integracji badaczy pracujących w oderwaniu od siebie nad poszczególnymi sztukami oraz głębsze zrozumienie praw rządzących sztuką, które dzięki narzędziom wypracowanym na gruncie semiotyki można analizować wspólnie i opisać.
Semiotyka sztuk
Teoretyczne podstawy
Od czasów renesansu teoretycy i artyści rozważali w traktatach, co łączy i co dzieli sztuki, a także, które z nich przemawiają do rozumu, a które poruszają uczucia; rozważania te nasiliły się w XVIII wieku. Z kolei w XIX wieku głównie artyści (choć teoretycy też) kontynuując rozważania teoretyków poprzedniego stulecia, zastanawiali się nad elementami łączącymi sztuki, ich możliwościami wyrazowymi czy zdolnościami oddziaływania na wyobraźnię. Refleksja ta pojawia się przede wszystkim w działach artystycznych. Co więcej, artyści szukali elementów wspólnych między sztukami, próbowali przenosić techniki i struktury między sztukami, szukali środków technicznych pozwalających na osiągnięcie tych samych efektów ekspresywnych; współpracowali ze sobą oraz podejmowali te same tematy. Wszystko to przełożyło się na poszerzenie środków artystycznych każdej ze sztuk i na ich bliższe współdziałanie. W wieku XX francuski filozof – Étienne Souriau, zaproponował powstanie nowej dyscypliny badawczej, która pozwalałaby na badania tego, co sztuki łączy w ich najgłębszych warstwach. Nazwał tę dyscyplinę estetyką porównawczą (esthétique comparée). Jego idee zrealizowane w pełni zostały dopiero u progu XXI wieku, kiedy to badacze z różnych obszarów sztuki i estetyki podjęli wspólną pracę nad słownikiem estetyki (Vocabulaire d’esthétique, 2010), w którym poszczególne hasła opracowane zostały z perspektywy różnych sztuk. Praca ta nie dała spodziewanych rezultatów – fragmenty poszczególnych haseł pozostają obok siebie, oddzielne. Zabrakło wspólnego języka i elementów pozwalających na porównanie oraz powstanie porozumienia między badaczami.
Takim spoiwem może być semiotyka z jej założeniem, że każdy język – w tym artystyczny (nie tylko werbalny), stanowi narzędzie komunikacji (Jakobson), a co za tym idzie medium wyrazu wrażliwości artystów i ich sposobu postrzegania świata. Podstawowe kategorie semiotyczne – znak i kod – są możliwe do wskazania w każdej sztuce, co umożliwia wzajemne zrozumienie między badaczami oraz wskazanie praw rządzących sztuką niezależnie od stosowanego przez artystów medium komunikacyjnego (Łotman, Tarasti, Mieke Bal, Sebeok, Gorlée, Marais, Petrilli, Torop, Thibault). Zasadność takiego podejścia potwierdzają ostatnie kongresy semiotyczne (World Congress of Semiotics), podczas których panele poświęcone wybranym zagadnieniem funkcjonującym w różnych sztukach cieszyły się bardzo dużym zainteresowaniem, a interdyscyplinarne dyskusje prowadzone przez uczestników tych paneli wskazują na wielką potrzebę takiej współpracy i potencjał projektów interdyscyplinarnych, integrowanych przez semiotykę.
Członkowie Grupy
Prof. Oana Andreica (Gheorghe Dima National Academy of Music in Cluj-Napoca, Romania)
Prof. Arthur Asa Berger (San Francisco State University, USA)
Jimena Bigá (PhD researcher, University of Helsinki, Finland)
Dr. Elżbieta Błotnicka-Mazur (The John Paul II Catholic University of Lublin, Poland)
Prof. Karin Boklund-Lagopoulou (Aristotle University of Thessaloniki, Greece)
Dr. Miloud Boukhenoune (University of Oran 1, Algeria)
Prof. Ivan Capeller (Federal University of Rio de Janeiro, Brasi
Prof. Paulo Chagas (University of California, Riverside, USA)
Angelika Chęć (PhD candidate, the John Paul II Catholic University of Lublin, Poland)
Prof.Elżbieta Chrzanowska-Kluczewska (Jagiellonian University, Poland)
Dr.Samaneh Eshraghi Ivari (Near East University in Nicosia, Northern Cyprus)
Prof. Małgorzata Gamrat (The John Paul II Catholic University of Lublin, Poland)
Despina Gialatzi (PhD candidate, the Aristotle University of Thessaloniki, Greece)
Dr Anna Głowa (The John Paul II Catholic University of Lublin, Poland)
Prof. Clovis Salgado Gontijo (The Jesuit Faculty of Philosophy and Theology, Brazil)
Prof. Małgorzata Grajter (the Grażyna and Kiejstut Bacewicz University of Music in Łódź, Poland)
Dr. Eduardo Grillo (Italy)
Dr. Agata Handley (University of Łódź, Poland)
Prof. Bujar Hoxha (South-East European University, Tetovo and Skopje, North Macedonia)
Prof. Jean-Marie Jacono (Aix-Marseille University, France)
Prof. Anthony Jappy (University of Perpignan-Via Domitia, France)
Prof. Dorota Jewdokimow (Adam Mickiewicz University, Poland)
Dr. Kinga Krzymowska-Szacoń (The John Paul II Catholic University of Lublin, Poland)
Dr. Agnieszka Kuczyńska (The John Paul II Catholic University of Lublin, Poland)
Dr Katarzyna Machtyl (Adam Mickiewicz University, Poland)
Dr. Filipa Magalhães (Centro de Estudos em Música, Lisboa, Portugal)
Prof. Kobus Marais (University of the Free State, Bloemfontein, RSA)
Dr. Agnieszka Matysiak (Maria Curie-Skłodowska University in Lublin, Poland)
Dr. Irmak Mertens (University of Tartu, Estonia)
Prof. Ricardo Nogueira de Castro Monteiro (Universidade Anhembi Morumbi, Brazil)
Dr. Ivana Petković Lozo (University of California, Riverside, USA)
Prof. Helena Pires is Associate (University of Minho, Portugal)
Prof. Ruggero Ragonese (University of Modena and Reggio Emilia, Italy)
Evangelia Sakellari (Aristotle University of Thessaloniki, Greece)
Prof. Wojciech Sternak (University of Warsaw, Poland)
Dr. Leonid Tchertov (International Association for Semiotics of Space and Time, Germany)
Prof. Carlos Jose Villar-Taboada (University of Valladolid, Spain)
Prof. Ulrika Varankaitė (Kaunas University of Technology, Lithuania)
Dr Yanina Yukhymuk (Ukraine)
Katarzyna Ziemlewska (PhD candidate, the John Paul II Catholic University of Lublin, Poland)
Nasze aktywności
Pierwsze spotkanie IPRG miało miejsce 19 stycznia 2026 (Zoom).
Najbliższe warsztaty (via Zoom - start o 10:00 czasu polskiego):
9 maja, (Saturday) Arts, semiotics and reality(ies) part 1
23 maja, (Saturday) Arts, semiotics and reality(ies) part 2
13 czerwca, (Saturday) Arts, semiotics and emotions/ feelings / sentiments / inner life, etc.
27 czwerwca, (Saturday) Arts, semiotics and communication
kontakt: malgorzata.gamrat@kul.pl
Publikacje:
Translating Human Inner Life In and Between the Arts. A Semiotic Approach to the Emotions and the Process of Translation, red. Małgorzata Gamrat, Bloomsbury 2025: https://www.bloomsbury.com/us/translating-human-inner-life-in-and-between-the-arts-9781350453258/
Numery tematyczne “Studiów Semiotycznych” (redaktor gościnny Małgorzata Gamrat):
38(1) Semiotics, Arts And Reality
38(2) Between semiotics, music and signification